Osteoporose

Osteoporose heet ook wel botontkalking. Het is een aandoening waarbij de afbraak van bot  sneller gaat dan de aanmaak. Er verdwijnt kalk uit de botten en de structuur van de botten verandert. De botten worden brozer en breken gemakkelijker. 

Klachten
Bij wie komt het voor?
Het onderzoek
De oorzaken
De gevolgen
Behandeling
Hoe kunt u het voorkomen?
Hoe voorkomt u dat u valt?
Is preventief onderzoek nuttig?
Is het hetzelfde als artrose?
Heeft u nog vragen?
Colofon

Klachten 
Als u osteoporose heeft, loopt u meer kans een bot te breken; bijvoorbeeld door een val. Hoe brozer de botten, hoe groter die kans. Het kan zelfs zijn dat de botten min of meer spontaan breken. Een ruggenwervel kan bijvoorbeeld breken bij het tillen van een tas met boodschappen.

Bij wie komt het voor?
De meeste mensen met osteoporose zijn vrouwen van vijftig jaar en ouder. De hormoonveranderingen versnellen bij hen de afbraak van bot. Maar ook mannen en jongeren kunnen  osteoporose hebben. Bijvoorbeeld als bijwerking van een ziekte of een medicijn, zoals prednison.

In Nederland zijn zo'n 800.000 mensen met osteoporose. En zo'n 80% van hen weet dit niet!

Het onderzoek
Meestal blijkt pas dat iemand osteoporose heeft als hij of zij een bot breekt. Bent u boven de vijftig jaar en breekt u een bot, dan kan de orthopedisch chirurg met een botdichtheidsmeting nagaan of u osteoporose heeft.

   

Links gezond bot. Rechts bot met osteoporose.
Bron: Osteoporose Stichting

De oorzaken
Osteoporose ontstaat doordat de balans van botaanmaak en botafbraak doorslaat naar botafbraak. De afbraak van bot is dus groter dan de aanmaak.

Tijdens de groei, worden onze botten langer en dikker. Als we groeien, maken we meer bot aan dan we afbreken. Die aanmaak neemt nog verder toe als we veel bewegen. Wie veel beweegt (als kind en als volwassene) heeft én houdt stevigere botten. Onze botten zijn het stevigst rond ons dertigste jaar. Vanaf die leeftijd wint de botafbraak het langzaam van de botaanmaak.

Na de overgang gaat bij veel vrouwen de botafbraak sneller. Dat komt door hormoonveranderingen. Ook roken, slechte of eenzijdige voeding, weinig bewegen en bepaalde geneesmiddelen kunnen de botaanmaak vertragen en/of de botafbraak versnellen.

Er kan ook een medische oorzaak zijn van een toegenomen botafbraak en/of afgenomen botaanmaak. Een aandoening waardoor het lichaam geen of te weinig kalk opneemt uit de voeding bijvoorbeeld. 

De gevolgen
Bij osteoporose is de kans op een botbreuk groot. Een botbreuk is altijd vervelend. Op hogere leeftijd is een breuk nog vervelender, want het herstel gaat langzamer. Het maakt dat iemand minder kan bewegen en dat geeft veel problemen. Gebroken wervels kunnen bijvoorbeeld veel rugpijn geven. En een gebroken heup leidt op hogere leeftijd vaak tot een lange periode van klachten en ongemak.

Als osteoporose onbehandeld blijft, ontstaan botbreuken steeds sneller. Het voorkomen van osteoporose en botbreuken is daarom belangrijk. U kunt er zelf veel aan doen!

Behandeling
Als osteoporose bij u is ontdekt, kunt u het proces tot stilstand brengen. Er zijn anti-osteoporosemiddelen die het proces van botafbraak remmen. Deze middelen moet u minimaal drie tot vijf jaar gebruiken en dan is de kans op een breuk met de helft gedaald. Beweeg- en voedingsprogramma’s ondersteunen dit effect.

Er loopt onderzoek naar stoffen die de botaanmaak kunnen verbeteren, zodat de botten ook weer steviger worden.

Hoe kunt u het voorkomen?
1. Bewegen!
Bewegen is erg belangrijk om (de voortgang van) osteoporose te voorkomen. Wie als kind veel beweegt, krijgt stevige botten. Wie als volwassene veel beweegt, zorgt ervoor dat de botaanmaak zo groot mogelijk blijft. Bovendien vermindert bewegen de botafbraak.
Voor stevige botten is bewegen waarbij uw benen en voeten uw lichaamsgewicht dragen, het beste. Touwtje springen, hardlopen en wandelen hebben bijvoorbeeld meer effect dan fietsen en zwemmen. Bewegen is niet alleen goed om uw botten stevig te maken en te houden, maar ook om uw spieren te trainen. Hierdoor valt u minder snel. Dat verkleint weer de kans op een breuk.

2. Kalkrijke voeding
Zuivelproducten geven het lichaam voldoende bouwstenen (calcium) om de botten stevig te houden. Als u elke dag vier keer een portie zuivel drinkt of eet, is dat voldoende.

Heeft u osteoporose, dan zijn alleen kalkrijke voeding of supplementen met calcium onvoldoende om botbreuken te voorkomen. Uw arts zal ook anti-osteoporosepillen voorschrijven.

3. Vitamine D
Vitamine D helpt om de kalk (calcium) uit uw voeding om te zetten in stevige botten. Vitamine D maakt u aan in uw huid onder invloed van zonlicht. Een beetje zonlicht per dag is voldoende; u hoeft niet te ‘zonnen’. In de winter kunt u kiezen voor vitamine D-pillen. Komt u weinig buiten of draagt u buiten altijd een sluier, dan kunnen deze pillen u ook helpen.

Hoe voorkomt u dat u valt?
Heeft u osteoporose, dan is het verstandig om de kans op vallen te verkleinen. Bekijk uw huis en tuin eens goed. Zijn er misschien matjes, vloerkleden, losse spullen of gladde oppervlakken waardoor u kunt vallen? Heeft u problemen met lopen, vraag dan advies over schoenen en eventuele hulpmiddelen. Ook gezondheidsproblemen spelen een belangrijke rol. Minder goed kunnen zien, een verminderd evenwicht, hartritmestoornissen en het gebruik van bepaalde medicijnen vergroten de kans op vallen en dus op een botbreuk.

Het is mogelijk om ‘goed’ te leren vallen. Informeer hiernaar bij uw huisarts of fysiotherapeut.

Is preventief onderzoek nuttig?
Bij iedereen van vijftig jaar en ouder die iets breekt, wordt nagedacht over een meting van de botdichtheid. Wilt u daar niet op wachten, vraag dan bij uw zorgverzekeraar of deze een preventieve botdichtheidsmeting vergoedt. Is dat het geval of wilt u zelf deze meting betalen, vraag dan om een DXA- of DEXA-scan. Dit apparaat meet of er te weinig kalk in een bot aanwezig is. Maar osteoporose hangt ook samen met de botstructuur. Wanneer de DEXA-scan reden geeft voor bezorgdheid, zegt dat dus niet alles over de stevigheid van uw botten. Uw orthopedisch chirurg geeft uitleg over de scan.

Is het hetzelfde als artrose?
Veel mensen denken dat artrose hetzelfde is als osteoporose. Misschien komt dat doordat de namen een beetje op elkaar lijken (-ose). Of doordat het allebei vooral voorkomt bij oudere mensen. Maar de aandoeningen verschillen écht van elkaar. Osteoporose heeft te maken met de stevigheid van de botten, en artrose is slijtage in de gewrichten. Ook over artrose staat informatie op deze website.

Heeft u nog vragen?
Als u nog vragen heeft, neem dan contact op met uw arts.

Colofon
Deze folder is gemaakt onder auspiciën van de Nederlandse Orthopaedische Vereniging (NOV). Deze folder is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. Desondanks kan geen enkel recht worden ontleend aan de inhoud hiervan. De NOV aanvaardt geen aansprakelijkheid voor onjuistheden. Wijzigingen en aanvullingen kunnen op elk moment en zonder voorafgaande aankondiging worden aangebracht. Alle rechten voorbehouden. Copyright © 2013, NOV, ‘s-Hertogenbosch

[naar boven]