Voet- en enkelartrose

Artrose van de voet- en enkel is slijtage in het enkel- of een voetgewricht.

Wat is artrose? 
De voet en enkel 

Klachten
Het onderzoek
Behandeling zonder operatie
Operatie
Het resultaat
Revalidatie
Heeft u nog vragen?
Colofon

Wat is artrose?
Artrose is een aandoening van het kraakbeen in gewrichten. In een gewricht komen botten samen. Op die botten zit een laagje glad kraakbeen, zodat ze soepel kunnen bewegen ten opzichte van elkaar. Bij het ouder worden verandert het kraakbeen in een gewricht van dikte en samenstelling. Bij artrose gaat dat veel sneller dan normaal. Het gladde oppervlak wordt dun, brokkelig. Het kraakbeen kan zelfs helemaal verdwijnen. Het lichaam kan dit niet meer repareren. Er zijn drie oorzaken van artrose:

  • De kraakbeenlaag slijt door onbekende oorzaak. De laag met kraakbeen op het botuiteinde wordt dunner en uiteindelijk komt het onderliggende bot (gedeeltelijk) bloot te liggen. Deze vorm van artrose komt het meest voor bij mensen van middelbare leeftijd of ouder.
  • Een ontstekingsreactie van het gewricht kan het kraakbeen aantasten, bijvoorbeeld bij reumatoïde artritis. Ook hierdoor wordt de kraakbeenlaag op het botuiteinde dunner of de laag verdwijnt helemaal. Dit kan op elke leeftijd voorkomen. Meestal worden beide enkels/voeten aangetast. Het kan zijn dat ook in andere gewrichten artrose ontstaat.
  • Artrose kan ontstaan na een andere aandoening, zoals een botbreuk of bandletsel. Het kraakbeen kan rechtstreeks beschadigen, of extra snel slijten door een andere manier van bewegen. Dit heet posttraumatische artrose en kan nog jaren na die andere aandoening optreden.

Beschadigd kraakbeen herstelt nauwelijks. Als de kraakbeenlaag dunner wordt of verdwijnt, bewegen de botuiteinden in een gewricht niet meer soepel langs en over elkaar. De wrijving tussen de botten beemt toe en dat doet pijn. Ook kunnen ruwe uitsteeksels ontstaan op het bot. Er kan vocht ophopen in het gewricht en de weefsels er omheen. Vandaar de zwelling. De pijn en zwelling maken bewegen moeilijk.

De voet en enkel
In de voet en enkel zitten 28 botten en meer dan 30 gewrichten. Artrose in een of meer van die gewrichten, heeft invloed op de balans en de manier van lopen. Artrose van de voet en enkel komt het meest voor in de volgende gewrichten (zie afbeelding):
• De enkel; op de plek waar het scheenbeen op het bovenste bot van de voet (het sprongbeen) rust. Dit gewricht heet ook wel: het bovenste spronggewricht (A).
• De drie gewrichten van de achtervoet:
1. het gewricht waar de onderkant van het sprongbeen rust op het hielbeen, het onderste spronggewricht (B)
2. op de plek waar het sprongbeen is verbonden met het binnenste voetwortelbeentje (C)
3. op de plek waar het hielbeen is verbonden met het buitenste voetwortelbeentje (D)
• De middenvoet; waar de middenvoetbeentjes zijn verbonden met de kleinere voetwortelbeentjes (E).
• De grote teen; waar het eerste middenvoetbeentje is verbonden met het eerste kootje van de teen (F).

Klachten
Mensen met artrose van de voet en enkel klagen over:

  • Pijn bij (het opstarten van) bewegen
  • Pijn in rust
  • Dikke voet en enkel
  • Problemen met bewegen 

Het onderzoek
Als u en uw huisarts het nodig vinden, maakt u een afspraak bij de orthopedisch chirurg. Deze stelt u allerlei vragen en onderzoekt u. De volgende onderwerpen kunnen aan bod komen:

  • Wanneer is de pijn begonnen? Is de pijn ’s nachts erger? Wordt de pijn erger of misschien juist minder als u loopt of rent? Is de pijn constant, of komt en gaat deze?
  • Heeft u wel eens een blessure gehad aan uw voet of enkel? Wat voor blessure? Wanneer was dit? Hoe is deze behandeld?
  • Heeft u pijn in een of beide voeten? Waar zit de pijn?
  • Wat voor soort schoenen draagt u gewoonlijk?
  • Gebruikt u medicijnen?

Misschien wil de orthopedisch chirurg zien hoe u loopt. Hij doet dat om te zien hoe de botten van uw benen en voeten ten opzichte van elkaar bewegen, hoe groot uw passen zijn en om de kracht van uw enkel en voet te testen. Soms is naast een röngenfoto nog ander onderzoek nodig.

Behandeling zonder operatie
Afhankelijk van het type, de plaats en de ernst van de artrose, zijn verschillende behandelingen mogelijk:

  • Pijnstillers en ontstekingremmende medicijnen om de zwelling te verminderen.
  • Afvallen om de belasting op uw gewrichten te verminderen.
  • Een beweegprogramma om uw spieren sterk te maken en de beweeglijkheid van uw voet en enkel zo goed mogelijk te houden. Vaak is dat bij een fysiotherapeut.
  • Een kussentje of een boogje als voetondersteuning in de schoen (een harde of een zachte steunzool).
  • Op maat gemaakte schoenen, bijvoorbeeld met een harde zool die de afwikkeling van uw voet vergemakkelijkt.
  • Een enkel-voetorthese; een spalk die steun geeft en het mogelijk maakt uw voet en enkel zo goed mogelijk te gebruiken.
  • Een stok om makkelijker te lopen.
  • Een injectie met corticosteroïden in het gewricht - een medicijn dat de ontstekingen remt.

Niet van alle middelen is het effect bij artrose bewezen. Uw arts kan u hier meer over vertellen.

Operatie
Als behandeling zonder operatie niet voldoende helpt, kunt u misschien geopereerd worden. Het soort operatie hangt af van de plaats van de artrose, de ernst van de artrose en hoeveel last u ervan heeft. Soms is meer dan één operatie nodig. De meest voorkomende operaties bij voet- en enkelartrose zijn:

  • Schoonmaken van het gewricht met een zogenaamde kijkoperatie (artroscopie). In een vroeg stadium van artrose kan dit helpen. De orthopedisch chirurg brengt een kijkbuisje in het gewricht. Hierin zit een kleine lens, een miniatuurcamera en een lichtje. De beelden van het gewricht komen daarmee op een TV-scherm. De orthopedisch chirurg kan zo in het gewricht kijken en op zoek gaan naar de oorzaak van de problemen. Met kleine schaartjes, boortjes en slijptolletjes verwijdert de orthopeed het afwijkende kraakbeen en eventuele uitsteeksels in en om het gewricht.
  • Vastzetten van een gewricht: artrodese. Deze operatie heft de functie van het gewricht. De botten worden aan elkaar vastgemaakt. Pinnen, platen, schroeven of een staafje houden de botten bij elkaar totdat ze aan elkaar gegroeid zijn. Soms is daarbij een bottransplantatie nodig. De orthopedisch chirurg zal dan waarschijnlijk een stukje van uw eigen bot gebruiken. Meestal uit uw onderbeen of bekken. Over het algemeen is deze operatie redelijk succesvol. Hoewel het gewricht niet meer normaal te gebruiken is, vermindert de pijn behoorlijk of verdwijnt helemaal. Hierdoor neemt uw bewegingsvrijheid toe.
  • Heel soms adviseert de orthopedisch chirurg om het enkel-gewricht te vervangen door een kunstgewricht (een totale enkelprothese). Helaas is het plaatsen van een enkelprothese nog niet zo succesvol als de heup- of knieprothese. Een gewrichtsprothese kan loslaten of niet goed functioneren waardoor er nog een operatie nodig kan zijn.

Het resultaat
Een operatie aan uw voet of enkel kan flink pijnlijk zijn. Daarom krijgt u pijnstillers. Na de operatie kunt u veel activiteiten een tijd niet doen. Misschien is het nodig dat u gips krijgt, met krukken moet lopen of een tijdje een rolstoel moet gebruiken. Dit hangt af van het soort operatie.

Het is belangrijk dat u uw voet na de operatie een week of langer hoog houdt. Overdag bijvoorbeeld door uw voet op een stoel te laten rusten en ’s nachts door onder het voeteneind van uw matras een flink kussen te leggen.

In de meeste gevallen geeft de operatie uiteindelijk verlichting van de pijn. Hierdoor kunt u gemakkelijker bewegen. 

Welke revalidatie is nodig?
De revalidatie verschilt per soort operatie, maar over het algemeen geldt:

  • Na de operatie mag u uw voet meestal een aantal weken niet belasten.
  • Fysiotherapie kan nodig zijn om de kracht en beweeglijkheid in uw enkel en voet weer terug te krijgen.
  • Meestal kunt u na drie tot vier maanden uw dagelijkse dingen weer doen.
  • Speciale schoenen of een brace (een soort bandage) kunnen nodig zijn.
  • De revalidatie kan vier tot negen maanden duren.

Heeft u nog vragen?
Als u nog vragen heeft, neem dan contact op met uw arts.

Colofon
Deze folder is gemaakt onder auspiciën van de Nederlandse Orthopaedische Vereniging (NOV), in samenwerking met de NOV Werkgroep Voet en Enkel. Deze folder is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. Desondanks kan geen enkel recht worden ontleend aan de inhoud hiervan. De NOV aanvaardt geen aansprakelijkheid voor onjuistheden. Wijzigingen en aanvullingen kunnen op elk moment en zonder voorafgaande aankondiging worden aangebracht. Alle rechten voorbehouden. Copyright © 2013, NOV, ‘s-Hertogenbosch

[naar boven]