Sub-acromiaal pijn syndroom (SAPS)

Bij volwassenen is het sub-acromiaal pijnsyndroom (SAPS) vaak de oorzaak van pijn in de schouder. Vooral het optillen van de arm doet pijn. Later is er ook pijn in rust. 

Hoe werkt de schouder?
Oorzaken
Bij wie komt het voor?
Klachten
Het onderzoek
Behandeling acute slijmbeursontsteking
Behandeling chronisch klachten
Een operatie
Revalidatie
Kans op herhaling
Colofon

Hoe werkt de schouder?
De bovenarm, het sleutelbeen en het schouderblad vormen samen de schoudergordel. De bovenarm eindigt aan de bovenkant als een ‘bol’ en deze ligt tegen de kom. Aan de bovenkant van de kom zit een uitsteeksel van het schouderblad: het schouderdak of acromion
Het schoudergewricht is heel beweeglijk: de kom is klein en de bovenarmkop is groot. Hierdoor kan de arm ver naar alle kanten bewegen. Die beweeglijkheid zorgt ervoor dat de botten in de schoudergordel weinig steun geven aan elkaar. De gewrichtsbanden en de pezen van de spieren rond de schouder (dit heet: rotator cuff) zorgen ervoor dat de schouderbotten tóch goed bij elkaar blijven.
De spieren van de rotator cuff zijn:
1. supraspinatus-spier (loopt vanaf de bovenste helft van de achterkant van het schouderblad onder het schouderdak door naar de bovenarm)
2. infraspinatus-spier (loopt vanaf de onderste helft van de achterkant van het schouderblad onder het schouderdak door naar de bovenarm)
3. subscapularis-spier (loopt vanaf de onderste helft van de achterkant van het schouderblad naar de bovenarm)
4. teres minor-spier (loopt vanaf de uiterste rand van de achterkant van het schouderblad naar de bovenarm).

Bij SAPS zijn deze pezen vaak verouderd, beschadigd of overbelast.

Oorzaken
Er zijn meerdere oorzaken. We dachten altijd dat inklemming (impingement) van een slijmbeurs, pees of spier tussen de botten en het dak van het schoudergewricht de oorzaak was. Maar uit onderzoek blijkt dat inklemming heel soms de oorzaak is. Meestal is er eerst een peesontsteking (dit heet tendinose). Die ontsteking kan ontstaan door heel vaak heffen van de arm, bijvoorbeeld bij een tennisopslag, ramen lappen of behangen.
Een ontstoken pees wordt dikker en de slijmbeurs erboven zwelt ook op. Die pees en slijmbeurs ‘schuren’ dan langs het bot van het schouderdak. Dit geeft nóg meer irritatie in de pees en de slijmbeurs. Uiteindelijk kan er zelfs een scheurtje (ruptuur) in de pees ontstaan. Dit kan ook gebeuren bij een val op de schouder.

Bij wie komt het voor?
Verouderen van de pezen rond de schouder en kleine scheurtjes en verkalkingen in een pees, komen veel voor bij ouderen. Dit geeft lang niet altijd klachten. De klachten ontstaan vooral bij mensen van middelbare leeftijd die hun armen veel heffen. Schilders, stucadoors en huisvrouwen bijvoorbeeld.
Soms ontstaat SAPS bij jonge sporters die tijdens het sporten de armen vaak boven het hoofd tillen. Zwemmers, honkballers en tennissers bijvoorbeeld. Ook een verstoring van het bewegingspatroon van de schoudergordel kan overbelasting en ontsteking geven van pezen en slijmbeurs. Dit kan gebeuren na een ongeluk of een blessure, of bij het aanleren van een nieuwe sport of techniek.

Klachten
Pijn
- Eerst is er lichte pijn; bij activiteiten en in rust.
- De pijn kan uitstralen van de voorkant van de schouder naar de zijkant van de bovenarm.
- Bij tillen of omhoog bewegen van de arm kan de schouder extra pijnlijk of stijf zijn.
- Ook het laten zakken van de arm kan pijn doen.
- Later kan de schouder ook in rust (slapen) pijn gaan doen.

Moeilijk bewegen
De pijn en zwelling zorgen ervoor dat de arm niet meer alle kanten op kan bewegen. De arm omhoog bewegen is moeilijk.

Het onderzoek
Om erachter te komen wat er precies aan de hand is, stelt de orthopedisch chirurg u allerlei vragen. En hij onderzoekt uw schouder. U krijgt de volgende vragen:
1. Wanneer is de pijn begonnen? Voelt u de pijn ’s nachts ook? Is de pijn constant, of komt en gaat deze?
2. Heeft u wel eens een blessure gehad aan uw schouder? Wat voor blessure? Wanneer was dit? Hoe is dat behandeld?
3. Bij welke bewegingen doet uw schouder pijn?

Met lichamelijk onderzoek kan de arts met redelijke zekerheid zeggen of het SAPS is.

Als u korter dan 6 weken klachten heeft, is aanvullend onderzoek meestal niet nodig. Vaak is uitleg, houdings- en belastingsadvies voldoende. Eventueel krijgt u een pijnstiller of - bij heftige pijn - een ontstekingsremmende injectie in de slijmbeurs tussen schouderdak en schouderpezen.

Een röntgenfoto of echografie kan nodig zijn als de klachten langer duren. Soms geeft een MRI-scan nuttige aanvullende informatie.

Behandeling acute slijmbeursontsteking
Soms is er een heftige ontsteking van de slijmbeurs. Dan voelt u een acute, heftige pijn die alle bewegingen remt. Dit kan gebeuren na een plotselinge beweging of na overbelasting, zoals een heg snoeien. Een injectie of ontstekingremmer (via de huisarts) kan nuttig zijn.

Behandeling chronisch klachten
Als SAPS is vastgesteld, krijgt u in eerst uitleg. Uw arts vertelt u over het verloop - dat meestal gunstig is. Hij vertelt ook dat relatieve rust goed is. Van volledige rust wordt uw schouder niet beter. Relatieve rust betekent dat u uw schouder mag bewegen, maar alleen binnen uw pijngrenzen. Beweeg uw arm daarom niet boven schouderhoogte. U zult merken dat u steeds meer kunt doen met uw arm en schouder.

Vaak zijn oefeningen voor de spieren rond de schouder zinvol. Ook tips over de juiste manier van bewegen zijn nuttig. Uw orthopedisch chirurg geeft advies en eventueel gaat u naar een fysiotherapeut.

Medicijnen helpen de eventuele ontsteking tegen te gaan. Bij hevige pijn - bijvoorbeeld door een ontstoken slijmbeurs - kan een injectie met een pijnstiller en ontstekingsremmer helpen. Deze injectie wordt soms met echografie gecontroleerd (dit heet: een echogeleide injectie).

Bij een slijmbeurs- of peesontsteking met kalkneerslag, kunt u een behandeling met geluidstrillingen krijgen. Dit heet: shockwave en is vergelijkbaar met de niersteenvergruizer. 
Bij veel kalkneerslag, kan ook barbotage zinvol zijn. De behandelaar maakt een schouderecho waarop hij precies kan zien waar de kalk zit. Hij spuit verdoving en spoelvloeistof in en prikt dan met de injectienaald een paar keer in de kalk. Hierdoor komt de kalk los. Een deel van de kalk verlaat meteen via de naald het lichaam. In de weken erna neemt het lichaam de rest van de kalk op en herstelt de pees.

Na enkele weken tot maanden nemen de klachten af en bij de meeste mensen verdwijnen ze helemaal.

Een operatie
Als u klachten houdt, kunnen de orthopedisch chirurg en u besluiten om te opereren. De orthopeed kan het deel van de slijmbeurs onder het schouderdak verwijderen, eventueel peesscheuren herstellen (cuff repair) en oneffen randen aan de botten bijwerken. Een operatie is pas de laatste stap. 

Revalidatie
Over het algemeen duurt de revalidatie na een operatie net zo lang als bij de behandelingen zonder operatie: de weefsels moeten weer helemaal herstellen. Soms is de schouder na de operatie tijdelijk stijf. Dat heet ook wel frozen shoulder. De revalidatie duurt dan veel langer. Over de stijve schouder staat ook informatie op deze website.

Kans op herhaling
SAPS kan zich herhalen. Vaak kan er een nieuwe behandeling met pijnstilling, injecties en advies gestart worden. Bij herhaling is het belangrijkste de werkelijke oorzaak aan te pakken:
- wordt de schouder overbelast, zoals bij bepaald werk of sporten?
- is de schouder minder belastbaar, bijvoorbeeld door eerder letsel of veroudering?
- is er een bewegingsstoornis van de schoudergordel waardoor u de slijmbeurs en pezen overbelast?
Hier zult u - met goed advies van de arts - mee moeten leren omgaan. Pas uw werk of sport aan!

Colofon
Deze folder is gemaakt onder auspiciën van de Nederlandse Orthopaedische Vereniging (NOV), in samenwerking met de NOV Werkgroep Schouder en Elleboog.
Deze folder is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. Desondanks kan geen enkel recht worden ontleend aan de inhoud hiervan. De NOV aanvaardt geen aansprakelijkheid voor onjuistheden.
Wijzigingen en aanvullingen kunnen op elk moment en zonder voorafgaande aankondiging worden aangebracht.
Alle rechten voorbehouden. Copyright © 2013, NOV, ‘s-Hertogenbosch

[naar boven]