Scheve of kromme rug bij volwassenen: deformiteit van de rug, degeneratieve scoliose

De wervelkolom bestaat uit wervels en tussenwervelschijven. Zowel de wervels als de tussenwervelschijven kunnen op latere leeftijd in kwaliteit achteruitgaan. Daardoor kan een rug scheef of krom groeien. Ook mensen die al op jonge leeftijd een scheve rug hadden door scoliose, kunnen op latere leeftijd verergering van de kromming en meer pijnklachten van hun rug krijgen. We noemen deze deformiteiten van de wervelkolom bij volwassenen een degeneratieve scoliose.

Een scheve of kromme rug kan verschillende klachten geven. Pijn en vermoeidheid bijvoorbeeld. Daardoor kan bewegen pijn doen en moeilijk zijn.

Een scheve of kromme rug bij volwassenen is niet helemaal te herstellen. De behandeling is erop gericht dat u zo goed mogelijk kunt doen wat u belangrijk vindt. Pijnstilling kan helpen. Een ondersteunend korset misschien ook. En het is belangrijk dat u fit blijft.

Misschien kan een operatie helpen. Maar een rugoperatie is een grote ingreep. En vooraf is niet altijd duidelijk wat het effect zal zijn.

In deze folder leest u meer informatie.
Uw arts geeft antwoord op uw vragen.

De wervelkolom
Scheefgroei van de rug op latere leeftijd
Scoliose

Klachten
Zo wordt een degeneratieve scoliose vastgesteld
Behandeldoel: betere kwaliteit van leven
Behandelmogelijkheden
Wanneer kunt u een operatie overwegen
Mogelijkheden bij een operatie
Zo bereidt u zich voor op de operatie
Na de operatie
Dit resultaat mag u verwachten
Dit zijn mogelijke restklachten
Een operatie: mogelijke risico's en complicaties
Bij deze klachten neemt u contact op met het ziekenhuis of de kliniek
De wervelkolomchirurgen in Nederland
Heeft u nog vragen?
Maak meer wetenschappelijk onderzoek mogelijk
Orthopedie: zorg voor beweging
Colofon


De wervelkolom
In de tekening ziet u de wervelkolom vanaf de zijkant. De wervelkolom bestaat uit:

  • 7 nekwervels,
  • 12 borstwervels,
  • 5 lendenwervels,
  • het heiligbeen
  • en het stuitbeentje.

 

Een wervel is een met een dik gedeelte (wervellichaam) en een boog met uitsteeksels (wervelboog). In het midden ziet u een open ruimte. Met alle wervels boven elkaar is er een tunnel voor het ruggenmerg met de zenuwen. Zo staan de hersenen met de rest van het lichaam in verbinding.

Tussen twee wervels ligt telkens een tussenwervelschijf. Dit is een vezelige ring met daarin een elastische kern. De tussenwervelschijven kunnen grote krachten dempen en maken beweging van de wervelkolom mogelijk.

Scheefgroei van de rug op latere leeftijd
In de loop van ons leven kan de kwaliteit van de wervels en van de tussenwervelschijven achteruitgaan. De wervels slijten bijvoorbeeld door artrose of doordat het bot broos wordt door botontkalking (osteoporose). De tussenwervelschijven kunnen minder soepel en platter worden. Bovendien kunnen de gewrichtsbanden tussen de wervels slapper worden.

Het resultaat kan zijn dat de wervelkolom wat inzakt en dat wervels verschuiven. Daardoor kan de rug scheef of krom groeien. Dit komt vaak voor, bij zo’n 15% van de mensen boven de 60 jaar. Deze verkromming kan samengaan met vermoeidheid en pijn in de rug. Als zenuwen bekneld raken, kan er uitstralende pijn zijn naar armen en benen.

Scoliose
Bij scoliose is er een kromming in de wervelkolom en is de wervelkolom verdraaid om zijn as. Door die draai ontstaat aan één zijde van de rug een bolling van de ribben, een zogenaamde bochel. Scoliose bij kinderen wordt behandeld met een brace en indien nodig met een operatie. Als op latere leeftijd de wervels of de tussenwervelschijven slechter worden, of als de gewrichtsbandjes tussen de wervels slapper worden, kan de scoliose verergeren. Mensen die al heel lang geen last meer hadden van hun rug, kunnen merken dat de kromming en klachten terugkomen, en mensen bij wie de scoliose altijd merkbaar was, kunnen ervaren dat de scoliose verergert.

De tekeningen geven een voorbeeld van een degeneratieve scoliose.

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

Klachten
Een vergroeiing van de rug is bij iedereen anders. Dat geldt ook voor de klachten. Vermoeidheid, pijn, uitstralende pijn naar een arm of been, niet goed kunnen bewegen of verkeerd bewegen met overbelasting van heup of nek kunnen allemaal voorkomen.
De rug kan zó vergroeid zijn, dat het bij staan en bewegen moeilijk is in balans te blijven, hierbij staan schouders en hoofd niet meer precies boven het bekken. Dat vraagt veel van het lichaam, kost veel energie en gaat vaak samen met erge vermoeidheid en pijn in de loop van de dag.

Door de rugverkromming kunnen de zenuwen die vanuit het ruggenmerg naar de benen lopen, bekneld raken. Dat geeft uitstralende pijn naar de benen met mogelijk vermindering van gevoel of kracht in de benen. Soms gaat het ook samen met tintelingen of een doof gevoel.

Zo wordt een degeneratieve scoliose vastgesteld
Op een röntgenfoto is te zien hoe de wervelkolom is vergroeid en of wervels zijn verschoven. Een MRI-scan laat zien in hoeverre tussenwervelschijven zijn versleten en of zenuwen bekneld zijn geraakt. Bij twijfel kan een plaatselijke verdoving van een mogelijk beknelde zenuw door een pijnspecialist bevestigen of deze zenuw ook de oorzaak is van de klachten.

Behandeldoel: betere kwaliteit van leven
Bij volwassenen is een scheve of kromme rug niet volledig te herstellen. De behandeling richt zich op het verbeteren van de stand en balans van de wervelkolom, op het vrij leggen van eventuele beknelde zenuwen, en op het voorkomen dat de situatie nog verslechtert.

Behandelmogelijkheden
Pijnstilling
Het is belangrijk dat u in beweging blijft. Als u veel pijn heeft, kan uw huisarts een pijnstiller voorschrijven. Eventueel verwijst de huisarts u naar de pijnspecialist.

Fit blijven
Bij een scheve of kromme rug is het belangrijk dat u zo fit mogelijk blijft:

  • zorg dat u in een goede conditie bent door oefeningen of sporten;
  • zorg voor voldoende ontspanning, zodat u lichamelijk en geestelijk in balans bent.

Een fysio- of oefentherapeut kan u adviseren of begeleiden.

Ondersteunend korset
Een korset kan net even wat extra ondersteuning geven aan de rug. Dit korset helpt niet om de rug weer recht te maken, maar is bedoeld om de vermoeidheid en de pijn te verminderen.

Wanneer kunt u een operatie overwegen
Een rugoperatie is een grote ingreep. Als alle andere behandelmogelijkheden geen goed effect hebben, zal de wervelkolomchirurg de mogelijkheden, de risico’s en de te verwachten resultaten van een operatie met u bespreken.

Het gesprek met uw arts gaat onder andere over:

  • welke invloed heeft de pijn op uw dagelijks leven;
  • welke verwachtingen heeft u;
  • welk resultaat is haalbaar en wat zijn mogelijke restklachten;
  • welke risico’s gaan samen met een operatie;
  • hoe lang duren de operatie en het verblijf in het ziekenhuis;
  • welke complicaties zijn mogelijk;
  • hoe is uw gezondheid en zijn er misschien extra risico’s;
  • hoe ziet de herstelperiode eruit;
  • wanneer kunt u weer sporten, werken en andere activiteiten doen?

(naar boven)

Mogelijkheden bij een operatie
Stand veranderen
Bij een operatie is het de bedoeling de rug zo recht mogelijk te maken. Het is niet mogelijk om de rug helemaal recht te maken. Maar als de wervelkolom weer in balans is en het hoofd komt boven het bekken, dan zijn staan en bewegen minder pijnlijk en minder vermoeiend.

Als de wervelkolom nog redelijk soepel is, dan buigt de wervelkolomchirurg tijdens de operatie de wervelkolom zo recht mogelijk. Vervolgens zet hij de wervels aan elkaar vast. Dat heet: spondylodese.
Maar als de wervelkolom stijf is of rigide vergroeid, dan kan de wervelkolomchirurg de rug niet rechter maken door alleen maar te buigen. Dan moet uit één of meerdere wervels een wig uit het bot verwijderd worden, waarna de wervelkolom recht gezet kan worden. Dit heet: osteotomie.

Beknelling opheffen
Als door de scheefgroei zenuwen bekneld zijn geraakt, dan maakt de wervelkolomchirurg ze bij de ingreep vrij. Dat heet: decompressie.

Uw wervelkolomchirurg vertelt u meer over deze mogelijkheden en over de risico’s die deze ingrepen voor u hebben. Uw algehele gezondheid is erg belangrijk. Bij botontkalking (osteoporose) zijn botten broos. Dit kan betekenen dat niet elke ingreep mogelijk is. Omdat het een zware operatie betreft, is ook van belang hoe fit u bent en of u een aandoening heeft die de kans op complicaties verhoogt, bijvoorbeeld diabetes.
U moet rekenen op een week ziekenhuisopname en op een herstelproces van 6 tot 12 maanden.

Zo bereidt u zich voor op de operatie
Als vaststaat dat u geopereerd wordt, krijgt u van het ziekenhuis of de kliniek informatie over de opname:

  • Met het ziekenhuis of de kliniek bespreekt u wanneer de operatie plaatsvindt.
  • U krijgt te horen wanneer u zich melden moet en waar, welke gegevens u moet meenemen, met wie en wanneer u overlegt over de verdoving of narcose.
  • Bespreek ook met uw arts wat u nu al kunt regelen zodat uw herstel straks goed verloopt. Bijvoorbeeld thuis voorbereidingen treffen (zoals een stoel in de douche. En: is er iemand die u helpt bij uw dagelijkse activiteiten, zoals boodschappen en schoonmaken?)
  • Als u rookt, is het aan te raden in ieder geval tijdelijk te stoppen. Het liefst minimaal 3 maanden vóór de operatie tot een half jaar ná de operatie. Roken heeft namelijk een nadelig effect op de botgroei en op het herstel na de operatie. Wilt u (tijdelijk) stoppen en wenst u begeleiding, overleg dit met uw wervelkolomchirurg.
  • Als u overgewicht heeft, wordt geadviseerd af te vallen. Ernstig overgewicht heeft namelijk een nadelig effect op het herstel na de operatie en geeft een hogere kans op complicaties als infectie, trombose of longembolie. Wenst u hierbij begeleiding, dan kunt u dat bespreken met uw wervelkolomchirurg of huisarts.
  • Zijn er nog zaken die u moet regelen voor uw zorgverzekering? Bekijk uw polisvoorwaarden of neem contact op met uw zorgverzekeraar.

Na de operatie
Na de operatie verblijft u een aantal dagen in het ziekenhuis. Zo snel als het kan, komt u weer in beweging. De fysiotherapeut in het ziekenhuis geeft u oefeningen en u oefent bijvoorbeeld met traplopen. Zo herstelt uw lichaam van de ingreep en u went eraan dat uw rug stijver is.
Als u voldoende bent hersteld en als u zich zelfstandig kunt redden, mag u weer naar huis. Ook thuis kunt u fysiotherapie blijven doen.

Het advies is dat u goed in beweging blijft. Voorkom dat u lang achter elkaar zit. Door te bewegen houdt u uw rug zo soepel en sterk mogelijk. Wandelen, fietsen, boodschappen, het huishouden, u doet wat u kunt en wat goed voelt. U traint dan vanzelf al uw uithoudingsvermogen en de spieren in uw rug en uw buik.

Het eerste jaar komt u een paar keer bij de wervelkolomchirurg terug voor controle. Dan bespreekt u hoe het met u gaat.

Dit resultaat mag u verwachten
De behandeling richt zich op vermindering van de pijn, waardoor u makkelijker en meer kunt bewegen. Vooral beenpijn door een beknelde zenuw heeft goede kans om te verminderen of verdwijnen. In hoeverre de rugpijn zal verminderen, is moeilijker voorspelbaar. Wel is bekend dat als de balans van de wervelkolom hersteld kan worden, dit een duidelijk positief effect zal hebben op de klachten.

Dit zijn mogelijke restklachten
Bij een spondylodese zet de wervelkolomchirurg een aantal wervels vast. Bij een osteotomie verwijdert de wervelkolomchirurg een stukje bot uit een wervel of plaatst hij een stukje bot of een implantaat tussen twee wervels. Voor beide ingrepen geldt dat uw rug stijver wordt. U kunt dat merken bij draaien en buigen, bijvoorbeeld als u uw veters vastmaakt of als u in de tuin werkt. Beweging helpt u om zo soepel mogelijk te worden en te blijven. Tegelijkertijd worden uw spieren er sterker van en dat is weer goed voor uw wervelkolom.

Bij het vastzetten van de wervels wordt vaak gebruikgemaakt van schroeven of haakjes en staven. Daar wordt dan bot bijgeplaatst. Tijdens het herstel vergroeit dat bot met uw wervel. Dan neemt het de functie van de schroef over. Als het nieuwe bot niet goed vastgroeit, kan op een gegeven moment een schroef breken. Dat kan in een nieuwe operatie hersteld worden.

Een operatie: mogelijke risico’s en complicaties
Een operatie brengt altijd risico’s met zich mee en er is altijd kans op complicaties, zoals:

  • wondinfectie,
  • zenuwbeschadiging,
  • als bij de ingreep staven of schroeven worden geplaatst, kunnen die irritatie geven of zelfs na verloop van tijd breken als het bot niet goed vastgroeit. Als er sprake is van osteoporose (botontkalking) kunnen de schroeven ook gemakkelijker los gaan zitten,
  • langdurige zwelling en/of pijn,
  • trombose (bloedstolsel in een bloedvat),
  • nabloeding,
  • pijnlijk litteken.


Bij deze klachten neemt u contact op met het ziekenhuis of de kliniek
Neem contact op met het ziekenhuis of de kliniek als:

  • de operatiewond gezwollen of rood is, als de wond vocht lekt of als u koorts heeft. Dit kan betekenen dat de wond ontstoken is,
  • u last heeft van een nabloeding,
  • uw rug plotseling minder stabiel voelt.

De wervelkolomchirurgen in Nederland
De wervelkolomchirurgen in Nederland zijn orthopedisch chirurgen en neurochirurgen die zich hebben gespecialiseerd in de wervelkolom. Voor de behandeling van een scheve of kromme rug bij volwassenen zijn er gespecialiseerde centra met de benodigde faciliteiten voor het uitvoeren van dergelijke grote ingrepen.

Voor de kwaliteit van zorg registreren de wervelkolomchirurgen iedere ingreep in een nationaal register van operaties aan de wervelkolom.
De wervelkolomchirurgen registreren ook hoe patiënten de behandeling en de resultaten ervaren. Hiervoor krijgt u meerdere keren een vragenlijst. Hartelijk dank dat u deze invult.

Heeft u nog vragen?
Als u nog vragen heeft, neem dan contact op met uw behandelend arts.

De Vereniging van Scoliosepatiënten: www.scoliose.nl.
De publiekswebsite van de Nederlandse Orthopaedische Vereniging (NOV): www.zorgvoorbeweging.nl.

Maak meer wetenschappelijk onderzoek mogelijk
Iedereen die klachten heeft (gehad) aan botten, gewrichten, spieren of pezen, weet hoe deze klachten je beperken in het dagelijks leven. Wetenschappelijk onderzoek draagt bij aan verdere verbetering van bestaande behandelingen en leidt tot nieuwe behandelmogelijkheden.
U kunt dit wetenschappelijk orthopedisch onderzoek steunen via de Stichting Anna Fonds|NOREF, het Nederlands Orthopedisch Research en Educatie Fonds.
Zie www.annafonds.nl of bel (071) 523 22 24.

Orthopedie: zorg voor beweging
De orthopedisch chirurg houdt zich binnen de geneeskunde bezig met de behandeling van patiënten die problemen hebben met hun bewegingsapparaat. Daaronder vallen alle botten, gewrichten, spieren en pezen. Een behandeling leidt in de regel tot pijnvermindering en verbetering van de functie van bijvoorbeeld schouder, knie, heup of rug. Het uiteindelijke doel van orthopedie is dat u meer bewegingsvrijheid krijgt.

Colofon
Deze folder is gemaakt onder auspiciën van de Nederlandse Orthopaedische Vereniging (NOV). De folder is gemaakt op basis van de ‘Richtlijn Geïnstrumenteerde spinaalchirurgie bij degeneratieve aandoeningen van de thoracolumbosacrale wervelkolom’. Op initiatief van de NOV is deze richtlijn opgesteld door de richtlijncommissie onder voorzitterschap van dr. Paul Willems (Maastricht UMC), in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Neurochirurgie, Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie, Vereniging van Revalidatieartsen, Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie, Nederlandse Vereniging van Rugpatiënten De Wervelkolom, Nederlandse Vereniging voor Neurologie en met ondersteuning van het Kennisinstituut van Medisch Specialisten. Deze richtlijn vindt u ook online: richtlijnendatabase.nl/richtlijn/geinstrumenteerde_spinaalchirurgie/startpagina_spinaalchirurgie.html


Deze folder is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. Desondanks kan geen enkel recht worden ontleend aan de inhoud hiervan. De NOV aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele onjuistheden.
Wijzigingen en aanvullingen kunnen op elk moment en zonder voorafgaande aankondiging worden aangebracht.
Alle rechten voorbehouden. Copyright © 2018, NOV, ‘s-Hertogenbosch

(naar boven)