Operatie bij een onderbroken wervelboog of een verschoven wervel (spondylolysis en/of spondylolisthesis)

Veel mensen hebben last van lage rugpijn, of van pijn die vanuit de rug uitstraalt naar één of beide benen.
Deze folder gaat over lage rugpijn doordat de boog van een wervel is onderbroken. Dit heet spondylolysis.
Of de pijn komt doordat een wervel is verschoven. Dat heet spondylolisthesis.

De behandeling start met pijnstilling, oefentherapie of een korset. Voor veel mensen is dat voldoende.
Maar als de pijn heel hevig blijft of als zenuwuitval dreigt, kan een operatie misschien helpen.
Een rugoperatie is een grote ingreep. Er zijn ook risico’s en de hersteltijd is lang. Het resultaat van de operatie kan ook zijn dat u nog steeds rugpijn heeft.

In deze folder leest u meer informatie.
Uw arts geeft antwoord op uw vragen.

De wervelkolom
Dit is spondylolysis en spondylolisthesis
Zo wordt spondylolysis of spondylolisthesis vastgesteld
De behandeling start zonder operatie

Wanneer kunt u een operatie overwegen
De operatie bij spondylolysis
De operatie bij spondylolisthesis
Zo bereidt u zich voor op de operatie

Na de operatie
Dit resultaat mag u verwachten
Dit zijn mogelijke restklachten
De operatie: mogelijke risico's en complicaties
Bij de volgende klachten neemt u contact op met het ziekenhuis
De wervelkolomchirurgen in Nederland
Heeft u nog vragen?
Maak meer wetenschappelijk onderzoek mogelijk
Orthopedie: zorg voor beweging
Colofon

De wervelkolomDe wervelkolom gezien vanaf de zijkant.
In de tekening ziet u de wervelkolom vanaf de zijkant. De wervelkolom bestaat uit: 

  • 7 nekwervels,
  • 12 borstwervels,
  • 5 lendenwervels,
  • het heiligbeen
  • en het stuitbeentje.

 

Een wervel is een bot met een dik gedeelte (wervellichaam) en een boog met uitsteeksels (wervelboog). In het midden ziet u een open ruimte. Met alle wervels boven elkaar is dit een tunnel voor het ruggenmerg met de zenuwen. Zo staan de hersenen in verbinding met de rest van het lichaam.
Een wervel gezien vanaf de bovenkant.

 

 

 

 

 


Tussen twee wervels ligt telkens een tussenwervelschijf. Dit is een vezelige ring met daarin een elastische kern. De tussenwervelschijven kunnen grote krachten dempen en maken beweging van de wervelkolom mogelijk.

Dit is spondylolysis en spondylolisthesisEen wervel waarbij de wervelboog gebroken is. Dat heet spondylolysis.
Bijna altijd is de wervelboog gesloten, maar soms niet. Dat ziet u in de tekening. Als een wervelboog aan de zijkant onderbroken is, heet dat spondylolysis. Dat kan genetisch bepaald zijn. Ongeveer 6 procent van de mensen in Nederland heeft zo’n onderbroken wervelboog.
Maar zo’n breuk kan ook ontstaan bij een (sport)ongeval.

Wie een wervel met een onderbroken wervelboog heeft, hoeft daar helemaal geen last van te hebben. Maar het kan pijnklachten geven.

 

Als de wervelboog onderbroken is, kan de wervel naar voren schuiven ten opzichte van de onderliggende wervel. Dat heet: spondylolisthesis. Zo’n verschuiving kan ook gebeuren bij een gewone wervel, voornamelijk als de tussenwervelschijf is versleten en de gewrichtsbandjes verzwakt zijn. Dat heet degeneratieve spondylolisthesis: een door slijtage verschoven wervel.

Door dat schuiven kunnen de zenuwen die vanuit het ruggenmerg naar de benen lopen, bekneld raken. Dat geeft uitstralende pijn naar de benen met mogelijk vermindering van gevoel of kracht in de benen. Soms gaat dit samen met tintelingen of een doof gevoel.

Zie de tekeningen: een spondylolysis (onderbroken wervelboog) en een spondylolisthesis (verschoven wervels).
 

Dit is het onderste deel van de wervelkolom en deze wervel heeft een onderbroken wervelboog. Dat heet spondylolysis.           Dit is het onderste deel van de wervelkolom en hier is een wervel verschoven. Dat heet spondylolisthesis.

Zo wordt spondylolysis of spondylolisthesis vastgesteld
Op een röntgenfoto is te zien of de wervelboog onderbroken is en of wervels zijn verschoven. In combinatie met een MRI-scan is te zien of tussenwervelschijven zijn versleten en of zenuwen bekneld zijn geraakt. Bij twijfel kan een plaatselijke verdoving van een mogelijk beknelde zenuw door een pijnspecialist bevestigen of deze zenuw ook de veroorzaker is van de klachten van de patiënt.

De behandeling start zonder operatie
De behandeling start bijna altijd met paracetamol of ontstekingsremmende pijnstillers (de zogenoemde NSAID’s) en oefentherapie. Voor veel mensen geeft dat voldoende verlichting. Een korset kan de rug ondersteunen en ervoor zorgen dat de pijnklachten verder afnemen. Bij deze behandeling bespreekt u ook hoeveel last u heeft van de pijn en hoe u daarmee kunt omgaan.

Soms is het aan te raden om thuis of op het werk wat zaken aan te passen. Meer afwisseling in de houding, bijvoorbeeld, of geen zware tassen meer tillen.

Voor een aantal mensen is dit allemaal niet voldoende. Gerichte pijnbestrijding kan soms helpen. Dan verdooft de pijnspecialist bijvoorbeeld heel gericht een zenuw, zodat u de pijn minder voelt.

[naar boven]

Wanneer kunt u een operatie overwegen
Als de hiervoor beschreven behandelingen van uw spondylolysis of spondylolisthesis niet voldoende resultaat geven, dan kunt u met uw wervelkolomchirurg de mogelijkheden van operatieve behandeling bespreken. Hij of zij zal u vertellen wat u als resultaat mag verwachten, en welke risico’s een ingreep heeft. U moet ook rekenen op een revalidatie van een aantal maanden tot een half jaar.

Het gesprek met uw arts gaat onder andere over:

  • welke invloed heeft de pijn op uw dagelijks leven;
  • welke verwachtingen heeft u;
  • welk resultaat is haalbaar en wat zijn mogelijke restklachten;
  • welke risico’s gaan samen met een operatie;
  • hoe lang duurt een operatie en het verblijf in het ziekenhuis;
  • welke complicaties zijn mogelijk;
  • hoe is uw gezondheid en zijn er misschien extra risico’s;
  • hoe ziet de herstelperiode eruit;
  • wanneer kunt u weer sporten, werken en andere activiteiten doen?

De operatie bij spondylolysis
Bij de meeste mensen jonger dan 30 jaar met goede tussenwervelschijven is het mogelijk de onderbroken boog van de wervel te herstellen. De wervelkolomchirurg verwijdert dan het bindweefsel in en rondom de onderbreking, vult dit met botweefsel en zet dit vast met een schroef.

Mensen ouder dan 30 jaar hebben vaak al enige slijtage van de tussenwervelschijven en dan is het herstel van de onderbroken wervelboog meestal niet mogelijk. In plaats daarvan zet de wervelkolomchirurg twee of drie wervels aan elkaar vast. Dat heet spondylodese.

Er zijn twee technieken voor het vastzetten van de wervels. Met schroeven en staven of nog extra met één of twee blokjes tussen de wervels. Wetenschappelijk onderzoek laat geen voorkeur zien voor één van deze technieken.
Als de tussenwervelschijf heel slecht is, wordt deze tijdens de operatie meestal vervangen door een blokje. Het blokje houdt de wervels op de juiste afstand.

Een spondylodese met schroeven en staven.                                 Een spondylodese met schroeven en staven, en met een blokje.

Onderzoek laat zien dat deze ingreep bij 7 van de 10 mensen leidt tot goede pijnvermindering.

De operatie bij spondylolisthesis
Bij een spondylolisthesis is het belangrijk of u ook uitstralende pijn heeft naar één of naar beide benen. Als dat zo is, zijn zenuwen bekneld geraakt door het verschuiven van de wervel. Bij de ingreep zal de wervelkolomchirurg de zenuwen vrij maken. Dat heet decompressie. Daarvoor kan het nodig zijn de boog van de wervel helemaal te verwijderen.

Zo’n decompressie gaat meestal samen met het vastzetten van twee of drie wervels, de spondylodese. Dit maakt de rug weer stabiel. Er zijn twee technieken voor het vastzetten van de wervels. Met schroeven en staven of nog extra met één of twee blokjes tussen de wervels. Wetenschappelijk onderzoek laat geen voorkeur zien voor één van deze technieken.
Als de tussenwervelschijf heel slecht is, wordt deze tijdens de operatie meestal vervangen door een blokje. Het blokje houdt de wervels op de juiste afstand.

Een spondylodese met schroeven en staven.                                 Een spondylodese met schroeven en staven, en met een blokje.

Onderzoek laat zien dat deze ingreep bij 9 van de 10 mensen leidt tot vermindering of zelfs het verdwijnen van de beenpijn. 7 van de 10 mensen ervaren na de ingreep ook minder rugpijn.

Zo bereidt u zich voor op de operatie
Als vaststaat dat u geopereerd wordt, krijgt u van het ziekenhuis of de kliniek informatie over de opname:

  • Met het ziekenhuis of de kliniek bespreekt u wanneer de operatie plaatsvindt.
  • U krijgt te horen wanneer u zich melden moet en waar, welke gegevens u moet meenemen, met wie en wanneer u overlegt over de verdoving of narcose.
  • Bespreek ook met uw arts wat u nu al kunt regelen zodat uw herstel straks goed verloopt. Bijvoorbeeld thuis voorbereidingen treffen (is er iemand die u helpt bij uw dagelijkse activiteiten, zoals boodschappen en schoonmaken?)
  • Als u rookt, is het aan te raden in ieder geval tijdelijk te stoppen. Het liefst minimaal 3 maanden vóór de operatie tot een half jaar ná de operatie. Roken heeft namelijk een nadelig effect op de botgroei en op het herstel na de operatie. Wilt u (tijdelijk) stoppen en wenst u begeleiding, overleg dit met uw wervelkolomchirurg of uw huisarts.
  • Als u overgewicht heeft, wordt geadviseerd af te vallen. Ernstig overgewicht heeft namelijk een nadelig effect op het herstel na de operatie en geeft een hogere kans op complicaties als infectie, trombose of longembolie. Wenst u hierbij begeleiding, dan kunt u dat bespreken met uw wervelkolomchirurg of huisarts.
  • Zijn er nog zaken die u moet regelen voor uw zorgverzekering? Bekijk uw polisvoorwaarden of neem contact op met uw zorgverzekeraar.

[naar boven]

Na de operatie
Na de operatie verblijft u een aantal dagen in het ziekenhuis. Zo snel als het kan, komt u weer in beweging. De fysiotherapeut in het ziekenhuis geeft u oefenadviezen en u oefent bijvoorbeeld met traplopen. Zo herstelt uw lichaam van de ingreep en u went eraan dat uw rug iets stijver is.
Als u voldoende bent hersteld en als u zich zelfstandig kunt redden, mag u weer naar huis. Ook thuis kunt u fysiotherapie blijven doen.

Het advies is dat u goed in beweging blijft. Voorkom dat u lang achter elkaar zit. Door te bewegen houdt u uw rug zo soepel en sterk mogelijk. Wandelen, fietsen, boodschappen, het huishouden, u doet wat u kunt en wat goed voelt. U mag ook uw uithoudingsvermogen en de spieren in uw rug en uw buik trainen, als dat geen extra pijnklachten veroorzaakt. Het eerste half jaar zijn vecht- en contactsporten niet aan te raden.

Het eerste jaar komt u een paar keer bij de wervelkolomchirurg terug voor controle. Dan bespreekt u hoe het met u gaat.

Dit resultaat mag u verwachten
Na een operatie voor spondylolysis of spondylolisthesis is bij 7 van de 10 mensen de rugpijn fors afgenomen. Dat geldt bij 9 op de 10 mensen voor de beenpijn. Zij ervaren een stabiele rug. Zij kunnen weer heel veel activiteiten ondernemen, thuis, bij hun hobby en werk. Afhankelijk van de hobby en het werk duurt het korter of langer om de conditie weer op te bouwen. Bij zwaar lichamelijk werk en bij werk waarbij veel beweging in de rug wenselijk is, kunnen aanpassingen in de werkzaamheden (tijdelijk) nodig zijn.

Dit zijn mogelijke restklachten
Doordat een klein deel van de ruggenwervels is vastgezet, is uw rug wat stijver. U kunt dat merken bij draaien en buigen, bijvoorbeeld als u uw veters vastmaakt of als u in de tuin werkt. Beweging helpt u om zo soepel mogelijk te worden en te blijven. Tegelijkertijd worden uw spieren er sterker van en dat is weer goed voor uw wervelkolom.

Bij het vastzetten van de wervels wordt vaak gebruikgemaakt van schroeven en staven, en er wordt ook bot bijgeplaatst. Tijdens het herstel vergroeit dat bot met uw wervel. Dan neemt het de functie van de schroef-staaf fixatie over. Als het nieuwe bot niet goed vastgroeit, kan op een gegeven moment een schroef of staaf breken. Dat kan in een nieuwe operatie hersteld worden.

De operatie: mogelijke risico’s en complicaties
Een operatie brengt altijd risico’s met zich mee en er is altijd kans op complicaties. Bij decompressie en spondylodese bestaat onder andere de kans op:

  • wondinfectie,
  • zenuwbeschadiging,
  • als bij de ingreep staven en schroeven worden geplaatst, kunnen die irritatie geven of zelfs na verloop van tijd breken als het bot niet goed vastgroeit,
  • langdurige zwelling en pijn,
  • trombose (bloedstolsel in een bloedvat),
  • lekkage van ruggenmergvocht,
  • nabloeding,
  • pijnlijk litteken.

Bij de volgende klachten neemt u contact op met het ziekenhuis of de kliniek
Neem contact op met het ziekenhuis of de kliniek als:

  • de operatiewond gezwollen of rood is, als de wond vocht lekt of als u koorts heeft. Dit kan betekenen dat de wond ontstoken is (wondinfectie),
  • u last heeft van een nabloeding,
  • uw rug plotseling minder stabiel voelt,
  • uw rug plotseling heel erg zeer doet.

[naar boven]

De wervelkolomchirurgen in Nederland
De wervelkolomchirurgen in Nederland zijn orthopedisch chirurgen of neurochirurgen die zich hebben gespecialiseerd in de wervelkolom. Voor de kwaliteit van zorg registreren de wervelkolomchirurgen hun ingrepen in een nationaal register van operaties aan de wervelkolom.

De wervelkolomchirurgen registreren ook hoe patiënten de behandeling en de resultaten ervaren. Hiervoor krijgt u meerdere keren een vragenlijst. Hartelijk dank dat u deze invult.

Heeft u nog vragen?
Als u nog vragen heeft, neem dan contact op met uw behandelend arts.

Meer informatie:
De Nederlandse Vereniging van Rugpatiënten ‘de Wervelkolom’: www.ruginfo.nl.
De publiekswebsite van de Nederlandse Orthopaedische Vereniging (NOV): www.zorgvoorbeweging.nl.

Maak meer wetenschappelijk onderzoek mogelijk
Iedereen die klachten heeft (gehad) aan botten, gewrichten, spieren of pezen, weet hoe deze klachten je beperken in het dagelijks leven. Wetenschappelijk onderzoek draagt bij aan verdere verbetering van bestaande behandelingen en leidt tot nieuwe behandelmogelijkheden.
U kunt dit wetenschappelijk orthopedisch onderzoek steunen via de Stichting Anna Fonds|NOREF, het Nederlands Orthopedisch Research en Educatie Fonds.
Zie www.annafonds.nl of bel (071) 523 22 24.

Orthopedie: zorg voor beweging
De orthopedisch chirurg houdt zich binnen de geneeskunde bezig met de behandeling van patiënten die problemen hebben met hun bewegingsapparaat. Daaronder vallen alle botten, gewrichten, spieren en pezen. Een behandeling leidt in de regel tot pijnvermindering en verbetering van de functie van bijvoorbeeld schouder, knie, heup of rug. Het uiteindelijke doel van orthopedie is dat u meer bewegingsvrijheid krijgt.

Colofon
Deze folder is gemaakt onder auspiciën van de Nederlandse Orthopaedische Vereniging (NOV). De folder is gemaakt op basis van de ‘Richtlijn Geïnstrumenteerde spinaalchirurgie bij degeneratieve aandoeningen van de thoracolumbosacrale wervelkolom’. Op initiatief van de NOV is deze richtlijn opgesteld door de richtlijncommissie onder voorzitterschap van dr. Paul Willems (Maastricht UMC+), in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Neurochirurgie, Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie, Vereniging van Revalidatieartsen, Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie, Nederlandse Vereniging van Rugpatiënten De Wervelkolom, Nederlandse Vereniging voor Neurologie en met ondersteuning van het Kennisinstituut van Medisch Specialisten. Deze richtlijn vindt u ook online: richtlijnendatabase.nl/richtlijn/geinstrumenteerde_spinaalchirurgie/startpagina_spinaalchirurgie.html


Deze folder is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. Desondanks kan geen enkel recht worden ontleend aan de inhoud hiervan. De NOV aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele onjuistheden.
Wijzigingen en aanvullingen kunnen op elk moment en zonder voorafgaande aankondiging worden aangebracht.
Alle rechten voorbehouden. Copyright © 2018, NOV, ‘s-Hertogenbosch

[naar boven]